| 1- مقدمه با توجه به اهمیت کنترل کیفی آلاینده ها و نقش اساسی و مهم آن در پاکیزگی و سالم نگه داشتن محیط زیست، كشورها به این نتیجه رسیده اند که لازم است آلاینده های زیست محیطی اعم از آلاینده های آب ، هوا و خاك بصورت لحظه ای و پیوسته مورد پایش و تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در چارچوب برنامه های ملی و بین المللی پايش و نهايتا کنترل شوند. بررسي و تحلیل های آماری بر روی نتایج موضوع در كشورهايي كه داراي سابقه مطالعه و اجراي پروژه هاي مشابه را داشته اند از بسیاری جهات مفید بوده و از بروز مشکلات بعدی پس از آلودگي هاي محيط زيست و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری می کند که این مهم ضرورت پایش پیوسته و فراگیر آلاینده های زیست محیطی را در ابعاد اجتماعی و اقتصادی آن توجیه می نماید. ولي با توجه به شرايط محيطي و سطح پيچيدگي و نوع آلاينده هاي زيست محيطي كشورهاي مختلف در جهت بوم سازگار نمودن تكنولوژي مربوط به تجهيزات مورد نياز و در راستاي اجراي پروژه هاي " پايش پارامترهاي زيست محيطي " قبل از هر چيز اقدام به مطالعات امكان سنجي پروژه هاي زيست محيطي نموده اند. بطور کلی آلاینده ها به دو بخش آلوده کننده های آب و آلوده کننده های هوا تقسیم می شوند که در بخش آب لازم است پارامترهای مهمی نظیر PH ، هدایت الکتریکی TDS ، کدورت ، اکسیژن محلول ، BOD ، COD و TOC بطور مستمر و فراگیر کنترل شوند. ضمناً این طور به نظر می رسد که پارامترهای دیگری از قبیل فسفات ، نیترات ، آمونیاک و ... ( که به عنوان پارامتر های درجه دو نامگذاری می شوند) نیز لازم است به طور مستمر و فراگیر کنترل شوند. به هرحال با توجه به اینکه پارامترهای فوق در کلیه فاضلاب های خروجی صنایع ، رودخانه ها و آبهای سطحی و حتی در برخی از آبهای زیرزمینی وجود دارند برنامه ریزی در جهت پایش فراگیر آنها از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. در بخش هوا لازم است پارامترهای مهمی نظیر Dust ( گرد و غبار ) ، CH , Nox , Sox , COxبطور لحظه ای و دائم مورد آنالیز قرار گرفته و کنترل شوند . در این بخش پارامترهای پایه در صنایع مختلف ، متفاوت بوده و سیستم های ابزار دقیق جداگانه ای را می طلبد.بعنوان مثال در صنایع سیمان آنالایزر گردوغبار (Dust Analyzer ) از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و باید بطور لحظه ای پایش وکنترل شود و یا در صنایع مادر مانند پالایشگاه و پتروشیمی عواملی همچون CH , Nox , Sox , COxو ... بعنوان پارامترهای پایه محسوب می شوند و لازم است بصورت لحظه ای پایش و کنترل شوند. در نتیجه در بحث پایش آلاینده های آب وهوا برنامه ریزی در جهت استقرار و پیاده سازی On line متکی به تجهیزات ابزار دقیق با قابلیت ارسال داده به سیستم های کنترلی و مخابراتی و همچنین قابلیت ایجاد بانک اطلاعاتی (Data Base) و پایش و آنالیز داده ها به طور مستمر و فراگیر از طریق اتاق پایش مرکزی توسط نرم افزاری با توانمندیهای تعریف شده مورد نیاز هر منطقه اجتناب ناپذیر می باشد. مشكلات وضع موجود: 1- نداشتن اطلاعات از گذشته (Data base) و سابقه پارامترهاي آلاينده صنايع 2- فراهم نبودن امكانات لازم براي پايش لحظه اي پارامترهاي آلاينده 3- طولاني بودن پروسه شناسايي منشا آلودگي 4- عدم اقتدار لازم در اعمال سياست ها 2-چشم انداز طرح امروزه با گسترش صنایع شاهد افزایش آلودگی های زیست محیطی هستیم به طوری که این آلودگی از نظر اقتصادی در برگیرنده هزینه های سنگینی برای اقتصاد کشورها می باشد. در حال حاضر در دنیا حفاظت محیط زیست در برابر آلودگی های مختلف تحت استانداردهای شفاف جزء شاخص ها و فاکتورهای اساسی پیشرفت به شمار می آید لذا صنایع مختلف ملزم به رعایت استاندارهای ملی و بین المللی می باشند تا میزان آلودگی پساب ها درحد سالم و مجاز کنترل و تنظیم گردد. در حال حاضر سازمان محیط زیست در ایران متولی امر حفاظت از محیط زیست بوده و موظف می باشد تا منشاء آلودگی ها را به سرعت شناسایی و در سنجش آنها و مقایسه با استانداردهای اعلام شده از بروز تخلف صنایع تولید کننده آلودگی جلوگیری نمايد و به علت طولانی بودن پروسه شناسایی، سازمان محیط زیست زمان زیادی را در جلوگیری از تولید و انتشار آلودگی از دست داده و در نتيجه بخش هايي از محیط زیست آسیب می بیند. لذا به منظور ارتقاء نقش نظارتی سازمان و اقتدار مديريت در سرعت عمل شناسایی ، کنترل و جلوگیری از ورود آلاینده ها به محیط زیست، پایش مستمر و فراگیر صنایع آلاینده به صورت On line ( لحظه ای ) در چارچوب برنامه های توسعه ای و چشم انداز بیست ساله از مهمترین رویکردهایی است که فراهم نمودن امکانات و تمهیدات مطالعاتی و اجرایی آن از سازمان محیط زیست انتظار میرود. هم اكنون سازمانهاي ذيربط موضوع در شهرهای مختلف صنعتی دنیا با استفاده از سیستم های پايش آلودگی زیست محیطی، تحت عنوان EMSبه صورت On line عمل پایش و نظارت آلاینده های زیست محیطی را در چارچوب استانداردهای مربوطه اعمال می کنند به طوریکه از یک اتاق پایش مرکزی منابع آلودگی را با موقعیت های مختلف تحت نظارت و پایش لحظه ای قرار می دهند. به هرحال در بررسی های اولیه از وضعیت و موقعیت کنونی پایش پارامترهای زیست محیطی درکشور، نتایج حاکی از پایین بودن کارایی سیستم های پایش و نظارت موجود حداقل به لحاظ پيوستگي و انسجام و هم پوشی نتایج و کمبود برنامه های ستادی در جهت هماهنگي و هدفمند نمودن برنامه ها و امكانات وضع موجود می باشد . حال برای برون رفت از وضع موجود و افزایش قدرت نظارتی وکارایی اقدامات ، اعمال سیاست های زیر پیشنهاد می گردد: 1- مطالعه امكان سنجي طرح پايش فراگير 2- مطالعات جامع سيستمهاي نظارتي به منظور ارتقاء وضع موجود به سطح پايش فراگير (EMS) 3- تهيه دستورالعملها و هماهنگيهاي مورد نياز به منظور پيش بيني پياده سازي سيستم پايش فراگير در طرحهاي جديد صنعتي 3 -برنامه کار 3-1-كليات با توجه به نقش محوری پایش آلاینده ها در چارچوب ضوابط ، مقررات و استانداردهای تدوین شده به منظور تامین نشاط و شادابی جامعه مخصوصاً در شهرهای بزرگ و در معرض آلودگی ، كشورها با تدوين سياستهاي مناسب ملي و منطقه اي نیازمند پایش میزان آلودگی صنایع آلاینده می باشند . از همين رو مهندسین مشاور نداگستر آسیا در راستاي تحقق اهداف طرح پایش فراگیر آلاینده هاي زيست محيطي ارجاع شده از طرف دفتر محترم محيط زيست انساني سازمان حفاظت محيط زيست " شوراي پژوهشي " طی نامه شماره 9070/2/100/1386مورخ19/2/86 ، شرح خدمات مربوط به مطالعات فاز صفر طرح مذکور را به شرح زیر پیشنهاد می نماید. در نتیجه با انجام آن، سازمان محیط زیست قادر خواهد بود تصميمات لازم در جهت ادامه مطالعات فاز يك و دو طرح را آغاز نموده و همگام با توسعه صنایع ، مسئوليت نظارت و کنترل آلاینده های زیست محیطی را بصورت فراگير براساس سياست ها ، ماموريت ها و وظايف محوله به انجام برساند. 4-شرح خدمات مطالعات فاز صفر ( مرحله امکان سنجی ) 4-1 - هدف : انجام مطالعات امکان سنجی و توجیه فنی، اقتصادی ، اجتماعی و اجرایی طرح پایش فراگیر محیط زیست در سه مرکز صنعتی به منظور شناسایی اهداف توسعه و فرایند طراحی با توجه به ملاحظات ساختاری در ابعاد بهره برداری ، آموزشی و نگهداری طرح میباشد 4-2 - دامنه : این شرح خدمات برای مطالعات توجیهی سه مرکز صنعتی آلاینده در شهرهای تهران ، اصفهان و قزوین میباشد 4-3 - اطلاعات پایه : 4-3-1) جمع آوری داده ها ، اطلاعات ، نقشه ها ، مطالعات انجام شده قبلی و گزارشهای وضع موجود در دامنه طرح 4-3-2) تهیه گزارش میدانی از روش دفع آلودگی و شاخصهای زیست محیطی در دامنه طرح 4-3-3) تهیه گزارش از مشخصات فنی تجهیزات و سیستمهای اندازه گیری و پایش موجود در دامنه طرح 4-3-4) تهیه گزارش از امکانات موجود مخابراتی ، کنترلی و سایر موارد مورد نیاز در دامنه طرح 4-4- گزارش توجیه اقتصادی ( برآورد هزینه های دوره عمر طرح ) 4-4-1) برآورد هزینه های سرمایه گذاری اولیه 4-4-2) برآورد هزینه ها به تفکیک اجرای طرح 4-4-3) هزینه های بهره برداری 4-4-4) درآمدهای بهره برداری 4-5- گزارش توجیه فنی ( تحلیل بوم سازگاری طرح ) 4-5-1) تهیه الگوریتم عملیات اجرایی پایش آلودگی در سه مرکز صنعتی 4-5-2) تهیه گزارش و سطح تکنولوژی و فن آوری مورد نیاز 4-5-3) تحلیل مقایسه ای از الگوهای موفق داخلی و خارجی 4-5-4) تهیه گزارش از سطح دانش نیروی انسانی و دوره های آموزشی مورد نیاز 4-5-5) ارائه الگوی مدیریت صحیح در بکارگیری فن آوریهای پیشرفته 4-6- گزارش توجیه اجتماعی ( تحلیل همکاری و مشارکت سه مرکز صنعتی در دامنه طرح) 4-6-1) احساس نیاز مراکز صنعتی به اجرای طرح 4-6-2) تحلیل سطح توجه مراکز صنعتی به مسائل زیست محیطی 4-6-3) تحلیل تاثیر طرح بر ارتقاء بهداشت و سلامت جامعه در محدوده سه مرکز صنعتی 4-6-4) شناسایی سطح مجاز تاثیر اهداف اجتماعی بر اهداف اقتصادی طرح 4-7- گزارش اجرایی 4-7-1) تحلیل عدم اجرای طرح 4-7-2) تحلیل روند آلودگی منابع آب ، خاک ، هوا در اثر ادامه وضع موجود و تاثیر آن بر جامعه انسانی در محدوده سه مرکز صنعتی 4-7-3) تحلیل آثار اجرای طرح بر پایداری اکوسیستم در محدوده سه مرکز صنعتی 4-7-4) تحلیل آثار جانبی طرح بر تغییر و بهبود تصمیمات با توجه به ایجاد بانک اطلاعات (Data base) از رفتار آلاینده های زیست محیطی در محدوده مرکز صنعتی 4-8- تهیه گزارش نهایی 4-8-1) توجیه فنی 4-8-2) توجیه اجتماعی 4-8-3) توجیه اقتصادی 4-8-4) توجیه اجرایی 4-8-5) ارزیابی توجیه چند معیاری 5- پيش بيني نتايج طرح الف) اهداف كيفي 1- ارتقاء و افزايش قدرت سيستمهاي نظارتي سازمان 2- ايجاد بانك اطلاعاتي سازمان 3- افزايش كارايي و اثر بخشي برنامه هاي كوتاه مدت و بلند مدت سازمان ب) اهداف كمي 1- تبدیل پارامترهای آلاینده به سیگنالهای الکتریکی استاندارد و قابل برنامه ریزی با نصب سنسورهای مربوطه 2- پایش لحظه ای میزان آلودگی صنایع آلاینده و بوجود آوردن یک بانک اطلاعاتي از رفتار آلاینده ها ( History Data Base ) 3- تشخیص زمان ها و موقعیت های بحرانی و آلارم دهی جهت اقدمات پیشگیرانه 4- پیش بینی آلارم ها و خطاها بصورت اتوماتیک 5- اطلاع سریع از بحرانهاي زیست محیطی و هشدار به مراجع ذيربط 6- متمرکز نمودن اطلاعات تولید شده در یک یا چند مکان مخصوص (اتاق پايش مركزي و محلي) 7- نمایش وضعیت پارامترهاي زیست محیطی منطقه یا محدوده مورد نظر به صورت گراف ،جدول و عدد |